الشيخ محمد رضا المظفر ( مترجم : غرويان وشيروانى )
131
أصول الفقه ( فارسى )
برخى گفتهاند : « اخبارى كه در كتابهاى معروف و شناختهشده ، به ويژه كتب اربعه ، جمعآورى شده قطعا صادق هستند . » اين قول به گروهى از متأخرين اخبارىها نسبت داده شده است . شيخ انصارى در پى بيان اين مطلب مىگويد : « اين قولى است كه نقل كردن و پاسخ دادن به آن فايدهاى دربر ندارد ، جز اينكه از پيدايش چنين توهّمى براى ديگران جلوگيرى كنيم ، و گرنه كسى كه مدعى قطع است با ذكر ضعف مبناى قطعش ملزم نمىشود . » كسانى كه خبر واحد را حجت مىدانند نيز نظرات گوناگونى دارند : برخى معتقدند تمام روايات موجود در كتب اربعه - به استثناى آنها كه مخالف مشهورند - حجّتند . برخى ديگر معتقدند برخى از اين روايات معتبرند و ملاك در اعتبار آنها عمل اصحاب است . اين قول از عبارت نقلشده از محقق در معارج بدست مىآيد . عدهاى گفتهاند : ملاك در اعتبار آنها عدالت راوى و يا وثاقت راوى و يا صرف حصول ظنّ به صدور روايت [ از معصوم عليه السّلام ] است ، بىآنكه صفت خاصى در راوى معتبر باشد . تفصيلهاى ديگرى نيز در مسئله داده شده است . هدف كنونى ما بيان اثبات حجيّت خصوص خبر واحد به نحو فى الجملة است در برابر سلب كلى [ كه مىگويد : « هيچ خبر واحدى حجت نيست . » ] سپس گسترهء دلالت ادلهء حجيّت آن را ملاحظه مىكنيم [ تا ببينيم خبر واحد با چه شرايطى و در چه محدودهاى حجت است . ] بنابراين ، مهم آن است كه اوّلا ادلهاى را كه از كتاب ، سنّت ، اجماع و بناى عقلا بر حجيّت خبر واحد اقامه شده بررسى كنيم و سپس گسترهء دلالت آن را بسنجيم . الف - ادلهء حجيت خبر واحد از قرآن مقدمه روشن است كسى كه براى اثبات حجيّت خبر واحد به آيات كريمهء قرآن استناد مىكند مدعى آن نيست كه اين آيات ، به نحو قطعى بر اين مدّعا دلالت دارد و نصّ برآن مىباشد ، بلكه نهايت چيزى كه مدعى است ظهور آيات در اين امر است . و چون چنين است ممكن است مخالف ، اشكال كند كه دليل بر حجيت يك حجّت [ مثل خبر واحد ] چنانكه گذشت ، بايد قطعى باشد ؛ و ازاينرو استدلال به آياتى كه دلالتش ظنّى است ، درست نيست ، زيرا اين كار ، اثبات حجيّت يك ظنّ با ظنّ ديگر مىباشد ، و قطعى بودن صدور آيات نيز در اين زمينه نافع نيست ؛ [ چرا كه براى قطعى بودن يك دليل نقلى بايد آن دليل ، هم از جهت صدور هم از جهت دلالت قطعى باشد . ]